Aan elkaar schrijven of los Archieven - Tekstschrijverij Linda Welther

Het is erop of eronder! Er + voorzetsel + werkwoord

Tekstschrijverij Linda Welther — Fri, 10 Jun 2016 08:57:56 +0000

Nederlands schijnt een heel moeilijke taal te zijn. Vooral de voorzetsels leiden tot veel hoofdbrekens onder buitenlanders. Wat bof ik dan dat ik precies het kleine verschil zie tussen: ‘ik loop door het huis’ en: ‘ik loop het huis door’. En tussen: ‘je loopt in de weg’ en: ‘je loopt de weg in.’

Maar waar ikzelf moeite mee blijf houden, is de combinatie er + voorzetsel + werkwoord. Je weet wel: Ik ga ervan uit, er vanuit, of ervanuit?

Ik heb een goed ontwikkeld taalgevoel, maar hier laat dat gevoel me in de steek. En dat kan natuurlijk niet bij een tekstschrijver. Daarom ben ik, net als studenten Nederlands als Tweede Taal, de regeltjes uit m’n hoofd gaan leren.

Basisregels

Het blijkt inderdaad ingewikkeld. De naslagwerken hebben veel tekst nodig om alles, inclusief uitzonderingen, uit te leggen. Daarom geef ik hier alleen een paar basisregels voor de meest voorkomende gevallen:

Er wordt meestal aan een voorzetsel vast geschreven.
Uitzondering: als het voorzetsel níet bij er hoort, maar bij een werkwoord, dan staat het óf los, óf aan het werkwoord vast, als dit direct erachter staat.

Nu weten we het dus. Het is: ik ga ervan uit (uit hoort bij uitgaan en staat dus los!).

Andere voorbeelden:

Ik kom eraan, hij zit ermee, het is erop of eronder, hij is eraan onderdoorgegaan, ze gaat erachteraan, je loopt eromheen, ik kom eronderuit.

Je moet wel zelf blijven nadenken. Kijk eens naar de betekenisverschillen in deze drie zinnen:

Ik zie ernaar uit (ik verheug me erop)

Het ziet ernaaruit (het lijkt erop)

Het ziet er naar uit (bijv. een wond)

Uitzonderingen

Natuurlijk zijn er uitzonderingen op de regels.

Sommige voorzetselcombinaties vormen een eenheid: Weet je dat we morgen eropuit gaan?, en: De kinderen zijn ervandoor gegaan.

En soms heeft er de functie van plaatsonderwerp in een zin: Wie staat er voor in de wedstrijd? Wie wil er voor het eten een borrel?

Ik zou me hier niet het hoofd over breken. Meestal wijst het zich vanzelf. En als je er niet uitkomt, dan kun je – samen met mij – de woordenlijst van het Genootschap Onze Taal raadplegen, met honderden van zulke combinaties.

Het bericht Het is erop of eronder! Er + voorzetsel + werkwoord verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Achterin of achter in?

Tekstschrijverij Linda Welther — Fri, 29 May 2015 09:07:44 +0000

Achterin, bovenop, vooraan, onderin. Het zijn allemaal combinaties van twee voorzetsels. Schrijf je die nou aan elkaar of los?

In de meeste gevallen schrijf je ze aan elkaar:

De kinderen zitten achterin.
Leg het boek er maar bovenop.
Hij staat altijd vooraan.

Maar in een paar gevallen schrijf je ze los:

Als er een zelfstandig naamwoord achter staat.
Als er een persoonlijk voornaamwoord achter staat (mij, jou, hem, haar).

Kijk maar:

De kinderen zitten achter in de auto.
Leg het boek maar boven op de stapel.
De hond springt boven op me.
Dit woord staat voor aan de zin.

(NB: Je kunt ook zeggen: Het woord staat vooraan in de zin, hij staat vooraan in de rij.)

Hoe onthoud je dit nu?

In de zin De kinderen zitten achterin is achterin zelfstandig. De twee voorzetsels bepalen waar de kinderen zitten. Ze zijn samen voorzetselbijwoord geworden.

In de zin De kinderen zitten achter in de auto zijn achter en in niet zelfstandig, omdat de auto bepaalt waar de kinderen precies zitten. Hier is in een voorzetsel en achter een bijwoord, dat in nader bepaalt.

Erbovenop, ertegenin

Tip: kleine losse woordjes als er en op kun je vaak aan zo’n voorzetselbijwoord vastplakken. Bijvoorbeeld: erbovenop, ertegenin, eronderdoor, ervantussen.

De kat zit erbovenop. (Maar: De kat zit boven op hem.)
Hij was bijna failliet, maar hij is erbovenop gekomen.
Ze zit achterop. (Maar: Ze zit achter op de fiets.)
Haar baas wil het zo hebben maar ze gaat ertegenin.

Het bericht Achterin of achter in? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Ten minste, ten slotte

Tekstschrijverij Linda Welther — Sun, 05 Oct 2014 23:36:27 +0000

Deze woorden schrijven we los als we er de letterlijke betekenis ‘op zijn minst’ en ‘tot slot’ mee bedoelen: ‘Voor deze baan moet je ten minste havo hebben.’ ‘Ten slotte kregen we koffie met koek.’
Als de betekenis die we bedoelen minder letterlijk is, dan schrijven we de woorden aan elkaar: ‘Hij is tenslotte de baas hier, dus hij moet het maar zeggen.’ (Hier heeft tenslotte de betekenis ‘immers’.) En: ‘Ik heb tenminste mijn best gedaan, dat kan jij niet zeggen.’ (Hier heeft tenminste de betekenis: ‘in ieder geval’.)

Het bericht Ten minste, ten slotte verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.