Toegegeven, ik sta steeds weer te kijken van het tempo waarin ChatGPT mijn scherm vult. Maar ik blijf wel kritisch. Ik trek alle informatie na en gebruik het resultaat alleen als input voor mijn eigen werk.

Toch zie ik dat sommige taalgebruikers in hun enthousiasme de schrijfsels van hun taalmodel klakkeloos overnemen. Compleet met hoofdletters, icoontjes, em dashes, en alle termen en zinswendingen die ze zelf nooit op papier zouden krijgen. Daarmee schieten ze hun doel voorbij. Een lezer heeft het snel door wanneer een tekst volledig AI-gegenereerd is.

Voor je met ChatGPT, Claude, CoPilot of een andere tool een passende en doeltreffende tekst hebt geproduceerd, ben je wel even bezig. Allereerst aan de voorkant: neem ruim de tijd voor je prompt.
• Wie zijn je lezers? Hoe is hun leesniveau? Welk attitude en voorkennis hebben ze?
• Wat is het doel van je tekst: wil je overtuigen, werven, of informeren?
• Zet in de prompt wat jouw rol is: ben je marketeer, communicatiespecialist, expert?
• Wat voor tekst moet het worden? Een persbericht, een brief, een advertorial?
• Geef informatie over de organisatie waarvoor je werkt. Hoe is jullie schrijfstijl? Welke woorden wil je wel/niet gebruiken?

Na het genereren van de tekst neem je deze kritisch door.
• Check of alles inhoudelijk klopt.
• Haal de buitenissigheden eruit.
• Laat het resultaat eens aan iemand anders lezen.
• Pas de tekst waar nodig aan met aanvullende prompts.

Al doende merk je dat AI echt alleen maar tekst geneert, het denkwerk moet je nog steeds zelf doen. Je blijft dus schaven, schrappen en herlezen, alleen nu aan een tekst die niet van jou is.

Als je veel gelijksoortige teksten moet maken, dan kan de tijdsinvestering lonen. Je stelt custom instructions in, je maakt een Persona aan, en na wat proefdraaien heb je een lopende productie. Maar als het om een beperkt aantal teksten gaat? Of om unieke interviews? Dan kun je misschien net zo goed zelf aan de slag.

En dan heb ik het nog niet over het reproduceren dat AI doet: taalmodellen als ChatGPT halen zinnen op uit een corpus van gelijksoortige teksten die eerder op internet zijn geplaatst. Er wordt in feite taal rondgepompt. Als we zo doorgaan, leveren we straks allemaal dezelfde soort schrijfselbrij af.

Je zou warempel zin krijgen om zelf iets op papier te zetten, en weer iets origineels te creëren.

Het bericht Taal rondpompen verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Vroeger had je die stereotiepe autoverkoper of makelaar die, in gesprek met een echtpaar, zich uitsluitend richtte tot de man. De vrouw hing er maar wat bij. Vertegenwoordigers van deze beroepsgroepen doen dit vast al lang niet meer, maar in onze taal bestaat het mechanisme nog steeds. ‘Hij’ is niet alleen de mannelijke, maar ook de neutrale vorm. ‘Zij’ komt er alleen in bijzondere situaties aan te pas.

Ik vis bijvoorbeeld zomaar een willekeurige zin uit een huishoudelijk reglement: “Een bestuurder defungeert: a. door zijn overlijden; b. door zijn vrijwillig aftreden (bedanken); c. door het verstrijken van de termijn waarvoor hij is benoemd, behoudens zijn eventuele herbenoeming.” Neem je de tekst letterlijk, dan kan de bestuurder alleen een kerel zijn. Dat wringt. Meer mensen dan vroeger storen zich aan deze mannelijke dominantie.

Slashes

Vandaar dat veel tekstschrijvers zich in bochten wringen om vooral inclusief te schrijven. Ze vullen pagina’s met slashes: hij/zij en haar/hem, ze zetten zinnen in het meervoud of spreken de lezer aan met ‘je’. Allemaal om neutraal over te komen en nodeloos gehij te vermijden. Ook functienamen en aanspreektitels worden om die reden geneutraliseerd: verpleegster wordt verpleegkundige, echtgenote wordt partner.

Genderneutrale voornaamwoorden

Maar alweer een paar jaar speelt er nog een kwestie: lezers die geen genoegen meer nemen met hij of zij omdat ze zichzelf niet in het hokje man of vrouw vinden passen. Hoe gaan we daarmee om? Het ANP kondigde een maand geleden aan dat het voor deze groep voortaan genderneutrale voornaamwoorden gebruikt. Voor non-binaire personen schrijven ze geen ‘hij’ of ‘zij’ meer, maar ‘die’. En ‘hem’ of ‘haar’ worden vervangen door ‘diens’ of door ‘hen’ en ‘hun’. Deze woorden zijn niet zomaar uit de lucht gegrepen maar gekozen na een verkiezing van het Transgender Netwerk Nederland (TNN) in 2016.

Misverstanden

Mooi bedacht, maar lastig in de praktijk. Want ‘diens’ is ook nog steeds een ietwat ouderwetse vorm van ‘van hem’. En ‘hen’ en ‘hun’ zijn meervoudsvormen. Ik vraag me af of de gemiddelde taalgebruiker dit uit zijn/haar pen krijgt en hoeveel misverstanden dit gaat opleveren.

Maar het ANP levert persberichten aan bijna de hele Nederlandse journalistiek, dus je kunt ervan uitgaan dat andere media de schrijfwijze vroeger of later overnemen. En ook de Taalunie, waakhond van de Nederlandse taal en cultuur, wil dit jaar een advies over genderneutraaltaal uitbrengen. Dus wie weet wat we straks normaal gaan vinden.

Glazen bol

Terug naar het eerste probleem. We (v/m) willen van de male bias af. Ik bezit geen glazen bol, maar het zou zomaar kunnen dat het ANP er straks nog een schepje bovenop doet. Dat niet alleen non-binaire personen, maar alle personen in algemene, neutrale situaties geslachtsloos aangesproken gaan worden. Dan krijg je dit: “Een bestuurder defungeert: a. door diens overlijden; b. door hun vrijwillig aftreden (bedanken); c. door het verstrijken van de termijn waarvoor die is benoemd, behoudens hun eventuele herbenoeming.”

Even doorbijten, het wenst vast snel…

• Algemeen
• Linda's tips
• Schrijfadvies
• Wat mij betreft
• Wat mij betreft

Het bericht Het kan nog inclusiever verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.