Maar waar ikzelf moeite mee blijf houden, is de combinatie er + voorzetsel + werkwoord. Je weet wel: Ik ga ervan uit, er vanuit, of ervanuit?

Ik heb een goed ontwikkeld taalgevoel, maar hier laat dat gevoel me in de steek. En dat kan natuurlijk niet bij een tekstschrijver. Daarom ben ik, net als studenten Nederlands als Tweede Taal, de regeltjes uit m’n hoofd gaan leren.

Basisregels

Het blijkt inderdaad ingewikkeld. De naslagwerken hebben veel tekst nodig om alles, inclusief uitzonderingen, uit te leggen. Daarom geef ik hier alleen een paar basisregels voor de meest voorkomende gevallen:

• Er wordt meestal aan een voorzetsel vast geschreven.
• Uitzondering: als het voorzetsel níet bij er hoort, maar bij een werkwoord, dan staat het óf los, óf aan het werkwoord vast, als dit direct erachter staat.

Nu weten we het dus. Het is: ik ga ervan uit (uit hoort bij uitgaan en staat dus los!).

Andere voorbeelden:

Ik kom eraan, hij zit ermee, het is erop of eronder, hij is eraan onderdoorgegaan, ze gaat erachteraan, je loopt eromheen, ik kom eronderuit.

Je moet wel zelf blijven nadenken. Kijk eens naar de betekenisverschillen in deze drie zinnen:

Ik zie ernaar uit          (ik verheug me erop)

Het ziet ernaaruit       (het lijkt erop)

Het ziet er naar uit    (bijv. een wond)

Uitzonderingen

Natuurlijk zijn er uitzonderingen op de regels.

Sommige voorzetselcombinaties vormen een eenheid: Weet je dat we morgen eropuit gaan?, en: De kinderen zijn ervandoor gegaan.

En soms heeft er de functie van plaatsonderwerp in een zin: Wie staat er voor in de wedstrijd? Wie wil er voor het eten een borrel?

Ik zou me hier niet het hoofd over breken. Meestal wijst het zich vanzelf. En als je er niet uitkomt, dan kun je – samen met mij – de woordenlijst van het Genootschap Onze Taal raadplegen, met honderden van zulke combinaties.

Het bericht Het is erop of eronder! Er + voorzetsel + werkwoord verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Ik zou durven zweren dat ik op school de schrijfwijze crocus heb geleerd. En copie. Maar kado, kaktus en produkt mochten ook.

Sindsdien is onze spelling meerdere keren gewijzigd. De woorden hierboven zijn nu officieel fout. Probeer maar niet het te snappen, wie de spelling met c of k goed wil doen, moet de woordbeelden onthouden, desnoods uit het hoofd leren.

Waarom is het nu zo ingewikkeld, C of K?

Bij van oudsher Nederlandse woorden is er geen probleem. Over koekkruimels, kak, en kaas is iedereen het eens. De problemen beginnen bij woorden van vreemde afkomst. Meestal uit het Latijn.

Het Witte Boekje geeft een paar basisregels:

• Veel woorden die eindigen op -a, -air, -o, -um, -us krijgen een c: precair, risico, circa, unicum, historicus. (Maar krokus dus niet.)
• Woorddelen met -act, -ect, -ict, -oct , -uct en -catie krijgen een c: actief, dialect, delict, octaaf, viaduct, publicatie, fabricaat. (Maar oktober niet. De meeste woorden met elektr- ook niet.)

Ratjetoe

Dit ratjetoe hebben we te danken aan  ‘eerder gemaakte keuzes’ zoals het Witte Boekje het mooi verwoordt. De Schrijfwijzer van Jan Renkema verklaart veel verschillen uit het feit dat woorden in verschillende tijden zijn ontleend aan het Latijn. Bij vroege ontleningen is de c doorgaans k geworden, bij latere niet altijd. Vandaar vakantie naast vacant, akkoord naast accorderen.

En bij sommige woorden blijven we aarzelen:

• doctor – dokter
• diaconie – diaken
• criticus – kritiek
• corps – korps

Noodsprongen

In enkele gevallen hebben de spellingregelaars noodsprongen gemaakt om de k-klank te behouden. Trukendoos bestaat naast truc (anders werd het truussendoos). Chique jurk kwam naast chic. En bij stucwerk zijn twee werkwoorden mogelijk: stuken, stuukte, gestuukt en stuccen, stucte, gestuct.

Ben je daar nog, lezer?

En dan heb ik het maar niet over de k-klank in christen, shag, cheque en jacquet…

Foto Henry Hemming  CC

Het bericht C of K? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Hoe dan ook, ik heb het opgezocht, en het resultaat – ij of ei – is reuze interessant:

• Weiden heeft alles met gras en met ruimte te maken. Je kunt een kudde laten grazen op een weide. Je kunt daarbij genieten van het weidse uitzicht. Vervolgens kun je in een gesprek uitgebreid uitweiden over deze mooie ervaring.
• Wijden heeft met aandacht te maken: je kunt je ergens aan wijden. En inderdaad: je kunt woorden wijden aan een onderwerp. En dat kun je met grote toewijding doen.
• Wijden hangt ook samen met geloof, met heiligheid: iemand wordt bijvoorbeeld tot priester gewijd, of ingewijd in de geheimen van de kabbala. Bij een beeldenstorm worden religieuze voorwerpen ontwijd.
• Ten slotte zit in wijden gewoon het woord wijd: uitwijden zie je niet vaak, maar je kunt je voorstellen dat nieuwe schoenen tijdens het inlopen worden uitgewijd. Of dat je bij het sporten graag iets wijds aantrekt.

Genoeg uitgeweid. Over tot de orde van de dag.

Foto Maret Hosemann CC

Het bericht Wijden of weiden? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Hoe doe je dat?

• Val met de deur in huis. Zeg meteen wat je bedoelt. Al leest je bezoeker maar één alinea, dan heeft hij in elk geval je belangrijkste boodschap te pakken.
• Schrijf korte zinnen. Dat schiet lekker op en leest makkelijk.
• Zorg voor witruimte op je pagina, dat geeft lucht. Dat doe je door korte alinea’s te maken en aandachtsstreepjes te gebruiken, zoals hier.
• Maak tussenkopjes die de inhoud van je volgende alinea samenvatten.
• Splits bij grote onderwerpen je tekst in brokjes, zodat je bezoeker deze per pagina kan verorberen. Maak duidelijke hyperlinks met verwijzingen naar je andere pagina’s.
• En last but not least: zorg voor goede content!

Het bericht Een goede webtekst valt met de deur in huis verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Dus: negentien, twintig, 21, honderd, 101. Maar: 4 juni, 8°C, €50,-. En: Van onze collega’s komen er 23 met de auto, 16 op de fiets en 2 te voet.

Het bericht Eenentwintig of 21? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.