Kinderen vrij, koffers pakken. Maar gaan we dan mét vakantie of óp vakantie? En wat zeg ik zelf eigenlijk? Die vraag houdt me elk jaar weer bezig… Beide vormen zijn mogelijk. Waar komt dat verschil dan vandaan?

Dat komt door de verzuiling, vermoedt het Taalunieversum. Met vakantie werd vaker gezegd door protestanten; katholieken zouden liever op vakantie zeggen. Met vakantie zou meer iets zijn voor mensen in het noorden van het land; op hoor je meer in het (katholieke) zuiden van het land en in België.

Op vakantie = onbereikbaar

En dan is er nog een verschil, zegt ook het Genootschap Onze Taal. Voor sommige taalgebruikers is op vakantie echt: ergens anders verblijven in je vrije tijd. Met vakantie is: gewoon vrij, afwezig, niet aan het werk. Dus wie op vakantie is, is onbereikbaar voor zijn collega’s. Wie met vakantie is, kun je misschien toch nog bellen met een vraag. Zou het?

Op het strand, aan het strand?

Zo heb je meer verschillen: ben je in of op Scheveningen? En zit je daar op het strand of aan het strand? Op Scheveningen is regionaal taalgebruik, aldus de naslagwerken. In is Standaardnederlands. Wanneer een plaats hoger gelegen is dan de rest van de omgeving, dan zeggen omwonenden van oudsher vaak op. Zo zeggen Rotterdammers ook Op Spangen.

En hoe zit het met het strand? Laatst zat ik met enkele volwassenen in een strandtent beschaafd van de zon te genieten en thee te drinken. We zaten duidelijk aan het strand. Een paar meter verderop, in het zand, groeven onze kinderen kuilen. Zij zaten op het strand. Duidelijk toch?

Fijne vakantie!

Foto Susana Fernandez CC

Het bericht Gaan we mét vakantie of óp vakantie? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

In de meeste gevallen schrijf je ze aan elkaar:

• De kinderen zitten achterin.
• Leg het boek er maar bovenop.
• Hij staat altijd vooraan.

Maar in een paar gevallen schrijf je ze los:

1. Als er een zelfstandig naamwoord achter staat.
2. Als er een persoonlijk voornaamwoord achter staat (mij, jou, hem, haar).

Kijk maar:

• De kinderen zitten achter in de auto.
• Leg het boek maar boven op de stapel.
• De hond springt boven op me.
• Dit woord staat voor aan de zin.

(NB: Je kunt ook zeggen: Het woord staat vooraan in de zin, hij staat vooraan in de rij.)

Hoe onthoud je dit nu?

In de zin De kinderen zitten achterin is achterin zelfstandig. De twee voorzetsels bepalen waar de kinderen zitten. Ze zijn samen voorzetselbijwoord geworden.

In de zin De kinderen zitten achter in de auto zijn achter en in niet zelfstandig, omdat de auto bepaalt waar de kinderen precies zitten. Hier is in een voorzetsel en achter een bijwoord, dat in nader bepaalt.

Erbovenop, ertegenin

Tip: kleine losse woordjes als er en op kun je vaak aan zo’n voorzetselbijwoord vastplakken. Bijvoorbeeld: erbovenop, ertegenin, eronderdoor, ervantussen.

• De kat zit erbovenop. (Maar: De kat zit boven op hem.)
• Hij was bijna failliet, maar hij is erbovenop gekomen.
• Ze zit achterop. (Maar: Ze zit achter op de fiets.)
• Haar baas wil het zo hebben maar ze gaat ertegenin.

Het bericht Achterin of achter in? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.