Werkwoorden ontleend aan het Engels worden gewoon vervoegd volgens de Nederlandse regels. Onze Taal heeft een indrukwekkende lijst samengesteld met Engelse werkwoorden en hun vervoeging. Het resultaat ziet er soms niet uit, maar een betere methode hebben we niet.

Gedesignd en geappt

Neem bijvoorbeeld het Engelse to design. In het Nederlands wordt dat designen; ik design, jij/hij designt, ik designde, ik heb gedesignd. In de verleden tijd en in het voltooid deelwoord staat er een -d omdat de laatste letter in design, de -n, stemhebbend is en dus niet ’t Kofschip staat. (’t Kofschip: haal van het hele werkwoord -en af en kijk of de laatste letter van de stam in het woord “’t Kofschip” voorkomt. Zo ja: -t; zo nee: -d).

Ander voorbeeld: appen, ik app, jij/hij appt, ik appte, ik heb geappt. Verleden tijd en voltooid deelwoord zijn nu met een -t omdat de -p van app stemloos is en dus wél in ’t Kofschip staat. De dubbele medeklinker blijft omdat die nodig is voor de uitspraak: ep.

‘Hij likt’

Bij werkwoorden als liken, timen, scrapen en racen blijft in de vervoeging een extra -e staan, ook weer vanwege de uitspraak: ik like, jij/hij liket, ik likete, ik heb geliket. Anders stond er ‘hij likt’ of ‘hij timt’. Let hierbij extra op de kofschipregel. Hoewel de laatste letter van de stam nu een -e is (stemhebbend, niet in ’t Kofschip) gaat de vervoeging verder wel volgens het werkwoord likken, dus komt er een -t in de verleden tijd en bij het voltooid deelwoord. Zie ook: timede, getimed, scrapete, gescrapet, racete, geracet.

Het bericht Is het nou geliket, geliked of gelikt? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Werkwoorden vervoegen: -t’jes en -d’tjes. Veel mensen gruwen ervan. Terwijl het systeem van de werkwoorden redelijk simpel aan te leren is. In twee vorige taalblogs kon je lezen over spelling van werkwoorden in de tegenwoordige tijd en over werkwoorden vervoegen in de verleden tijd.

Nu behandel ik de voltooid deelwoorden. Het is echt niet moeilijk, een kind snapt het al. Houd deze blog en de twee vorige bij de hand en je hoeft nooit meer te twijfelen over je spelling van de werkwoorden!

Werkwoorden vervoegd als voltooid deelwoord

Zoals de naam al zegt: een voltooid deelwoord gebruik je als je iets gedaan hebt en er nu mee klaar bent:

• Ik heb gewerkt, daarna gegeten en geslapen, en nu ben ik uitgerust.
• Ik heb geklust en schoongemaakt in huis.
• Ik heb gezegd dat ik het ben vergeten.
• Heb ik je verteld dat ik mijn horloge ben verloren en dat de verzekering het heeft vergoed?

Alle woorden in deze zinnen die met ge- en ver- beginnen (inclusief uitgerust en schoongemaakt) zijn voltooid deelwoorden. Voltooid deelwoorden eindigen meestal op -en, of op -d of -t.

’t Kofschip: wanneer -d of -t?

Voltooid deelwoorden die eindigen op -en laten we buiten beschouwing, want die vormen geen probleem.

Voltooid deelwoorden die eindigen op –t of –d volgen dezelfde regels als werkwoorden in de verleden tijd:

Eindigt de stam van het werkwoord op een t, k, f, s, ch, p of x (allemaal stemloze medeklinkers) dan komt er bij het voltooid deelwoord een -t (= ook stemloos). Bij alle andere eindletters komt er een -d. (Uitzondering: werkwoorden met een -z of een -v, zoals verhuizen, niezen, lozen, leven, beloven, grieven. Zij krijgen ook een -d aan het eind.)

Dit is de bekende regel van ’t Kofschip + x.

Het lastige is dat sommige werkwoorden in verschillende vormen kunnen voorkomen:

• met -d, -t, of -dt,
• of  met -de versus -dde en -te versus -tte.

Voorbeelden:

• Verklaren – stam: verklaar – zij verklaart – zij verklaarde – zij heeft verklaard.
• Inenten – stam: ent – de artsen enten de kinderen in – entten de kinderen in – hebben ze ingeënt
• Verhuizen – stam: verhuiz! – hij verhuist – hij verhuisde – hij is verhuisd.
• Verleiden – stam: verleid – jij verleidt (verleid jij?) – jij verleidde – jij hebt mij verleid.
• Beleven – stam: beleev! – hij beleeft – hij beleefde – hij heeft avonturen beleefd.
• Verblinden – stam verblind – de zon verblindt me – verblindde me – heeft me verblind.
• Benoemen – stam benoem – hij benoemt haar – hij benoemde haar – heeft haar benoemd als voorzitter.

Voltooid deelwoord als bijvoeglijk naamwoord

Sommige voltooid deelwoorden krijgen een extra rol. Ze zeggen iets over een woord waar ze bij staan. Ze worden dan bijvoeglijk naamwoord. Kijk maar:

• het pas gemaakte schilderij,
• de verhuisde meubels,
• de beleefde avonturen.
• een uitgeslapen kerel,
• vergeten groente.

Zó schrijf je bijvoeglijk naamwoorden:

Bijvoeglijk naamwoorden schrijven we altijd zo kort mogelijk: dus maar met één -t of -d. (Uitzondering: tenzij dit uitspraakproblemen zou opleveren: zie de afgezette voorzitter, het ingebedde besturingssysteem.)

Nu krijg je dus vier varianten van een werkwoord:

• Ze verbreden de weg (tegenwoordige tijd).
• Ze verbreedden de weg (verleden tijd).
• De weg is verbreed (voltooid deelwoord).
• De verbrede weg (bijvoeglijk naamwoord).

• In plaats van te asfalteren, bestraten ze de rijbaan. (tegenwoordige tijd)
• De buurman bestraatte afgelopen weekend zijn tuinpad. (verleden tijd)
• Dit oude weggetje is bestraat met kinderkopjes (voltooid. deelwoord)
• Rijden schiet niet op, op deze amper bestrate weggetjes. (bijvoeglijk naamwoord)

• Wat verbeeld jij je wel! (tegenwoordige tijd; jij erachter!)
• De scène beeldde een gezin uit de jaren vijftig uit. (verleden tijd)
• Op deze foto staat de koning afgebeeld. (voltooid deelwoord)
• De uitgebeelde verhalen boeien me niet zo. (bijvoeglijk naamwoord)

Probeer nu zelf, zet alle zinnen in de verleden tijd:

1. De goed (uitrusten) padvinders (herstellen) de (afbranden) schuur.
2. De pas (verloven) fabrieksdirecteur (lozen) afvalstoffen in een (niet betreden) natuurgebied.
3. Ik (downloaden) een (uitkleden) versie van de (faxen) en (inscannen) documenten.
4. De dame met de (breien) jurken aan (verzamelen) de (verspreiden) post.

Oplossingen onderaan.

Geslaagd?

Is het gelukt? Gefeliciteerd! En zeg nou zelf, zo moeilijk is het toch niet?! Kwestie van logisch nadenken.

Maak je toch nog af en toe fouten met de werkwoorden? Misschien door haast of slordigheid? Neem vrijblijvend contact op, dan leg ik het nog een keer uit. Of ik check je document.

T 06-22653047.

E info@lindawelther.nl.

Foto: Anthony Kelly Cc

Oplossingen:

1. Uitgeruste, herstelden, afgebrande
2. Verloofde, loosde, onbetreden
3. Downloadde, uitgeklede, gefaxte, ingescande
4. gebreide, verzamelde, verspreide

Is het nu geliket, geliked of gelikt?

Lees nu mijn blog over vervoeging van werkwoorden ontleend aan het Engels.

Het bericht Nooit meer fouten in werkwoordspelling (3) verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Daarom leg ik de werkwoordsspelling in etappes nog eens uit.

In de vorige blog had ik het over vormen als ‘jij raadt’, ‘hij leidt’, ‘bied jij?’. Dat zijn werkwoordvervoegingen in de tegenwoordige tijd. Nu kijken we naar de onvoltooid verleden tijd.

Klankverandering

Sommige werkwoorden krijgen in de verleden tijd een klankverandering. Dat is heel prettig, want die herken je meteen:

Zwemmen – Ik zwom

Kijken – Zij keek

Spreken – Hij sprak

Blijken – Het bleek

Roepen – Hij riep

Genieten – Wij genoten

Sommigen zeggen misschien: ik zwemde* of hij roepte*, maar verder leveren deze vormen voor de gemiddelde taalgebruiker weinig problemen op.

’t Kofschip

Moeilijker wordt het bij werkwoorden die in de verleden tijd -te of -de achter de stam krijgen.

Werken – stam = werk -> Ik werk-te

Bereiden – stam = bereid -> Hij bereid-de

Baden – stam = baad -> Zij baad-de

Verhuizen – stam = verhuiz(!) -> Wij verhuis-den

Leiden – stam = leid -> Hij leid-de

Praten – stam = praat -> Zij praat-te

Leven – stam = leev(!) ->  Zij leefden

Voor deze werkwoorden geldt een mooie regel: Eindigt de stam van het werkwoord op een t, k, f, s, ch, p of x (allemaal stemloze medeklinkers) dan komt er in de verleden tijd -te achter de stam (ook stemloos). Bij alle andere eindletters komt er -de.

Deze regel noemen we ’t kofschip (+ x).

Instinkers

Deze regel is voor veel taalgebruikers moeilijk, omdat er nu vormen ontstaan die sterk op elkaar lijken maar iets anders betekenen. Wanneer de stam van het werkwoord al op een -d of -t eindigt, komen er in de verleden tijd ineens twee: leidde, bereidde, praatte, vatte. En in het meervoud kun je met deze werkwoorden tegenwoordige en verleden tijd door elkaar halen, je hoort het verschil niet: Praatten of praten wij? Leidden of leiden jullie de groep? Verbreedden of verbreden zij de weg?

En dan is er nog een uitzondering op de regel: werkwoorden met een –z of een –v, zoals verhuizen, niezen, lozen, leven, beloven, grieven, krijgen in de stam weliswaar een –s respectievelijk –f, maar in de verleden tijd toch -de als uitgang. Blijkbaar zijn oude stamvormen als ‘ik leev’ en ‘ik verhuiz’ blijven hangen.

Hoe los je dit op?

Op je taalgevoel kun je hier niet volledig vertrouwen. De spellingcheck helpt je ook niet altijd. Je moet echt de regel volgen:

– ga steeds uit van het hele werkwoord;

– zoek de stam;

– kijk of de laatste letter van de stam in ’t kofschip staat;

– check of het geen uitzondering betreft: een -f of een -s die zich eigenlijk als -v resp. -z gedragen;

– maak dan een keuze voor -te of -de.

Oefenen met -de en -te

Zet in de verleden tijd:

1. De gids (leiden) ons door het gebouw.
2. Mijn oren (suizen) van de discobeat
3. De cola (bruisen) in het glas.
4. Ze (praten) allemaal door elkaar.
5. Mijn ouders (overladen) mij met cadeaus.
6. Marie (beleven) niet veel in dat dorp.
7. De schapen (blaten) naar de kinderen.
8. Hij (boffen) met zo’n werkgever.
9. Ik (hozen) het water uit het bootje.
10. De collega’s (verblijden) ons met een etentje.

Oplossingen onderaan.

Onzeker over je spelling?

Toch nog onzeker over je spelling? Laat mij je helpen. De eerste vijf personen die reageren, ontvangen een gratis check van hun homepage op spel- en stijlfouten, of op een andere tekst van maximaal 600 woorden.

Volgende blogs

In de volgende blog besteed ik nog één keer aandacht aan ’t kofschip, en dan met het voltooid deelwoord. Dan hebben we de meeste narigheid met die werkwoorden wel gehad. Valt mee, toch?

-> Is het nu geliket, geliked of gelikt?

Lees nu mijn blog over vervoeging van werkwoorden ontleend aan het Engels.

Foto Giacomo Carena CC

 Oplossingen: 1 leidde; 2 suisden; 3 bruiste; 4 praatten; 5 overlaadden; 6 beleefde; 7 blaatten; 8 bofte; 9 hoosde; 10 verblijdden.

Het bericht Werkwoordspelling (2). Nu even opletten! verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Stel, je hebt een goeie tekst geschreven, je hebt aan álles gedacht: mooie aanhef, de juiste sleutelwoorden, pakkende tussenkopjes, nu moeten de klanten wel komen… staan er spélfouten in.

Die d’tjes en t’tjes heb je nooit goed onder de knie gekregen. Of ze zijn weggezakt, en nu doe je maar wat, op gevoel, meestal gaat het wel goed, en ach, daar valt tegenwoordig toch niemand meer over?

Maar die potentiële klant die je site net bezocht, valt daar wél over. Hij heeft je pagina na een paar seconden verlaten, want een bedrijf dat zulke fouten maakt, zal verder ook wel niet goed zijn…

Dat wil niemand meemaken natuurlijk. Dus wil je nu eindelijk eens weten hoe het zit? Lees dan verder. Zo moeilijk zijn de spellingregels niet, basisscholieren snappen ze al. Lees het rijtje goed door, maak de oefenzinnen en je vraagt je af waarom je hier ooit zo’n moeite mee had.

Hele werkwoord eindigt op -en

We gaan het hebben over werkwoorden. Dat zijn de woorden die voor actie zorgen in een zin. En als ze over jou gaan, zien ze er een beetje anders uit dan wanneer ze over mij gaan, of over ons. Dat noemen we vervoegen.

Bijna alle Nederlandse werkwoorden worden op dezelfde manier vervoegd. Alleen zijn, hebben en doen gaan anders, maar dat hoef ik jou waarschijnlijk niet uit te leggen. Als je native speaker van het Nederlands bent, doe je die werkwoorden vanzelf, ‘op gevoel’ goed.

Voor de rest geldt: het hele werkwoord eindigt op -en. Neem bijvoorbeeld werken.

Herinner je je dit schema nog?

 Ik -> werk   Dit noemen we de stam van het werkwoord

Jij -> werk-t   Stam + -t. Behalve als jij erachter staat: Werk jij?

Hij/zij/het/men -> werk-t   Stam + -t.

Wij/jullie/zij -> werk-en   Hele werkwoord

 Simpel toch?

Instinkers

De problemen ontstaan vooral bij werkwoorden waarvan de stam eindigt op een -d. Zoals bieden, verleiden, bereiden, opladen, ontleden, verraden. Bij de vervoeging van die woorden zijn verschillende woordbeelden mogelijk die hetzelfde klinken. Dit kan tot verwarring leiden. De spellingchecker helpt je hier niet, want de gebruikte spelling kán goed zijn.

Kijk maar:

Ik -> bied

Jij -> bied-t   behalve als jij erachter staat: Bied jij ook mee op de veiling?

Hij/zij/het/men -> bied-t

Wij/jullie/zij -> bied-en

Tip: als je het echt even niet meer weet, vervang het moeilijke werkwoord dan in gedachten door een ander, makkelijker werkwoord.

Probeer zelf:

Ik ….(opladen) mijn telefoon.

(Weet je het niet? Probeer het dan met oppakken)

Jij … (bereiden) vandaag het avondeten

(Weet je het niet? Probeer het dan met koken)

Zij …(verbieden) hem te komen.

(Weet je het niet? Probeer het dan met vragen)

Hij … (verraden) de plannen aan de concurrent.

(Weet je het niet? Probeer het dan met vertellen)

… (baden) jij elke ochtend?

(Weet je het niet? Probeer het dan met gymmen)

Jij … (verleiden) me echt niet.

(Weet je het niet? Probeer het dan met helpen)

Gesnapt?

Mooi! Ga dan naar les 2: ’t Kofschip.

Is het nu geliket, geliked of gelikt?

Lees ook mijn blog over vervoeging van werkwoorden ontleend aan het Engels.

Aanbod

Toch nog onzeker over je spelling? Laat mij je helpen. De eerste vijf personen die reageren, ontvangen een gratis check van hun homepage op spel- en stijlfouten, of op een andere tekst van maximaal 600 woorden.

Foto: EvelynGiggles  Cc

Het bericht Werkwoordspelling? Geen probleem meer! verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

U heeft is een tikkeltje stijver dan u hebt. En u is zegt eigenlijk niemand meer.

Het bericht U hebt of u heeft? verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.

Het bericht ’t Kofschip verscheen eerst op Tekstschrijverij Linda Welther.